In Vrijheid Verbonden zet volgende stap: ‘De tussenruimtes als basis voor ont-moeting’
Op maandagmiddag 19 januari 2026 organiseerde ‘In Vrijheid Verbonden’ samen met het ‘Departement Filosofie en Religiewetenschap’ van de Universiteit van Utrecht een werksymposium. Prinses Beatrix woonde de bijeenkomst in het Academiegebouw aan het Utrechtse Domplein bij. Met het werksymposium zette de stuurgroep van In Vrijheid Verbonden een volgende stap.
In plaats van het bijeenbrengen van besturen van religieuze en levensbeschouwelijke organisaties van hindoes, boeddhisten, joden, christenen, moslims en humanisten was dit keer de bijeenkomst gericht op de ontmoeting van professionals uit de betreffende gemeenschappen.
De ruim tachtig deelnemers kwamen samen rond het thema ‘De tussenruimte als basis voor interreligieuze en interlevensbeschouwelijke ontmoetingen in een pluralistische en seculiere samenleving’. Dat was ook de titel van de lezing die Prof. dr. Birgit Meyer die middag gaf. Voorafgaand aan haar lezing kwamen de deelnemers samen in workshops waarin het thema vanuit bepaalde invalshoeken werd gepresenteerd, zoals religie en nieuwe media en de mogelijkheden van nieuwe technologieën.
De gekozen werkvorm, met ruimte voor meer interactie en uitwisseling in boeiende werksessies ter verdieping en verrijking van de eigen visies op dialoog, kreeg bijval van de deelnemers. “Vooral het interactieve aspect is voor mij een meerwaarde”, zei een professional uit het Rotterdamse pastoraat na afloop. Zijn reisgenote beaamde dat. “Hier kan ik echt mee veder”, zei ze.
Dialoog in de tussenruimtes
Religiewetenschapper Birgit Meyer ging tijdens haar lezing in op hoe de tussenruimte geschikt is om de geleefde pluraliteit te doorgronden en op een andere manier met elkaar in dialoog te gaan. Vooral in de interactie tussen religies, maar ook tussen religie en seculiere terreinen zoals media en politiek ontstaan ’tussenruimtes’. Deze tussenruimtes zijn een plaats van ontmoeting. Nieuwe religieuze identiteiten vormen zich daar, religies nemen daar nieuwe vormen aan. Mensen integreren elementen van verschillende tradities.
In de tussenruimte in het dagelijks leven vindt de interreligieuze dialoog plaats. Meyer wees naar onderzoeker Georg Simmel die tussenruimte ziet als de voorwaarde voor sociale relaties tussen gelovigen en religies en levensbeschouwingen. Wanneer mensen in een tussenruimte zich tot elkaar gaan verhouden wordt de ruimte geanimeerd en levendig.
Meyer wees er op dat een democratische samenleving speelruimte biedt aan religies. De grondwet is bepalend voor de ruimte die mensen hebben om hun geloof en identiteit uit te dragen. Religie wordt dus door de staat gereguleerd en beschermd. Bij de vrijheid van godsdienst gaat het echter niet alleen om wetten, maar ook om sociaal-culturele normen die leidend zijn in de omgang met verschillen.
Bij het verkennen van de ruimte tussen religie en cultuur kwam Meyer nieuwe inzichten op het spoor. Ze bestudeerde de religie als een culturele kracht in de tussenruimte om een dieper begrip van geleefde religie in de moderne wereld te krijgen. Cultuur en religie beïnvloeden elkaar continu. Het gaat in de tussenruimtes niet om abstracte theologie maar om hoe religie tastbaar is in het dagelijks leven, om de ervaringen van mensen die tussen verschillende tradities leven. Het gaat om de interactie tussen tradities, in plaats van ze af te bakenen.
Lange reeks van bijeenkomsten
Na de lezing van Birgit Meyer was er een gezellige nazit voor alle deelnemers in de Senaatszaal van het Academiegebouw. Prinses Beatrix sprak daar met enkele jonge professionals over hoe zij omgaan met mensen van verschillende religies.
Het werksymposium bouwt voort op een lange reeks van bijeenkomsten die begon in 2005. Op 15 december van dat jaar sloot Koningin Beatrix haar zilveren regeringsjubileum af met een multireligieuze bijeenkomst in de Utrechtse Domkerk met als titel ‘In Vrijheid Verbonden – Eenheid in Verscheidenheid’. Memorabel waren destijds de vergaderingen die de organisatoren hadden op het Haagse Binnenhof met het nationaal comité ‘Zilveren Regeringsjubileum Koningin Beatrix’.
Na afloop van die feestelijke multireligieuze jubileumbijeenkomst was de euforie groot. We zochten daarom naar mogelijkheden voor een vervolg. De vorstin zei haar betrokkenheid toe bij zo’n vervolg. Het initiatief ‘In Vrijheid Verbonden’ met een organiserende stuurgroep was daarmee geboren: het ene jaar in de vorm van een kleinere expertmeeting waarin thema’s werden uitgediept, het andere jaar in de vorm van een grotere ceremoniële bijeenkomst in aanwezigheid van Koningin Beatrix en religieuze leiders. De laatste jaren was er steeds één jaarlijkse bijeenkomst met, naast een inleiding over een inhoudelijk thema, artistieke voordrachten uit de zes tradities.
Historische plaats
Het geeft voldoening dat we het initiatief van destijds in 2005 een vervolg konden geven en het daarna uitgroeide tot een bijzondere plaats van interreligieuze en interlevensbeschouwelijke ontmoeting in Nederland. De eerste jaarlijkse bijeenkomsten van In Vrijheid Verbonden organiseerden we steeds in het Utrechtse Academiegebouw. Daarna gingen de bijeenkomsten jaren achtereen door in Tivoli Vredenburg.
Afgelopen maandag 19 januari was de bijeenkomst weer terug in het Academiegebouw, vanwege de historie tot vreugde van velen. In de aula van het Academiegebouw werd namelijk op 23 januari 1579 door de noordelijke gewesten van de Republiek der Nederlanden ‘een eeuwig verbond van eenheid’ gesloten op basis van vrijheid van godsdienst en respect voor ieders levensovertuiging. Steden uit de zuidelijke gewesten sloten zich spoedig daarna bij deze ‘Unie van Utrecht’ aan. Ze verklaarden in artikel 13 van deze Unie ‘dat alle burgers vrij zijn om hun eigen geloof te belijden en dat de overheid niemand voor dat geloof ter verantwoording mag roepen of vervolgen’. “Echt bijzonder dat we nog steeds, in vrijheid verbonden, na zoveel jaar op deze historische plaats samen waren vandaag”, concludeerde een jonge professional uit Den Haag afgelopen maandag op haar weg terug naar het station.
Verslag: Berry van Oers, 20 januari 2026, foto’s In Vrijheid Verbonden.
Tags: In Vrijheid Verbonden, interreligieuze dialoog
