Nieuws

De meerderheid van de Nederlandse bevolking heeft geen relatie meer met een christelijke kerk. Maar zijn daarmee de christelijke wortels verloren?  In de praktijk zijn velen cultuurchristen. Wie in Nederland woont, leeft in een cultuur die mede door het christendom diepgaand is gevormd. Dat gegeven komt ook in beeld in de boeiende nieuwe studie De ongelooflijke geschiedenis, geschreven door David Boogaard, Beatrice de Graaf en Stefan Paas. Veel Nederlanders hebben sinds de jaren zestig van de vorige eeuw de Kerk en het geloof in God losgelaten, maar leven in de praktijk vanuit christelijke waarden en normen. 

Deze caritascolumn is geschreven door Mgr. Gerard de Korte, bisschop-referent voor Kerk en Samenleving en bisschop van ’s-Hertogenbosch

Meerdere definities

Het woord cultuurchristen is echter geen eenduidig begrip en daardoor voor velerlei invulling vatbaar. In onze dagen koketteren politici uit populistische hoek met de term. Cultuurchristendom wordt dan verbonden met het opkomen voor het eigen volk, verzet tegen elites in Den Haag en Brussel, aversie jegens de islam en een denken van wij tegenover zij. Het lijkt mij echter belangrijk om de term cultuurchristen niet te laten kapen door populisten. Persoonlijk denk ik dat een andere invulling van de term betere papieren heeft.

Bronnen

Onze westerse cultuur put uit minstens vijf bronnen: de Griekse filosofie, het Romeinse recht, de Joodse traditie, de christelijke traditie en tenslotte de Verlichting. Duidelijk is dat deze vijf bronnen elkaar hebben beïnvloed. Joodse en christelijke wijsheid voeden mijn eigen geloof én mijn definitie van het begrip cultuurchristen. Ons verlangen naar vrijheid en bevrijding kan gemakkelijk worden verbonden met Exodus. En het verlangen naar rechtvaardige verhoudingen wordt zeker geïnspireerd door de profeten van Israël. Ik noem ook het onderwijs van Jezus in de Bergrede en zijn concrete parabels. De verhalen van de barmhartige Samaritaan en de verloren zoon hebben onmiskenbaar onze cultuur gestempeld als het gaat om naastenliefde, vergeving en verzoening. Evenzeer hebben noties als (gelijk)waardigheid en solidariteit Bijbelse wortels.

Voeding

Recent las ik een confronterende uitspraak van de bekende theoloog Tomás Halík. Vrij samengevat zegt hij dat sommige mensen gemakkelijk spreken over God maar Hem in hun leven niet zichtbaar maken. Anderen noemen zich ongelovig, maar leven liefdevol en dienstbaar en staan daarmee dicht bij het christendom. Halík verwijst naar een uitspraak van de protestantse theoloog Oskar Pfister gericht tot Sigmund Freud, die zich atheïst noemde: jij bent beter en dieper dan jouw ongeloof en ik ben slechter en oppervlakkiger dan mijn geloof.  In deze visie loopt de scheidslijn dus niet tussen christenen en ongelovigen. Zij loopt veeleer tussen geleefd geloof, in dienstbare liefde en openheid voor de ander, en een geloof dat alleen bestaat uit woorden, dogma’s en rituelen. Halík komt uit Tsjechië dat, evenals Nederland, sterk ontkerkelijkt is. Hij ontmoet in zijn land veel mensen die zichzelf geen christen noemen maar oprecht en integer leven terwijl christenen falen in de navolging van Christus. Tegen die achtergrond betoogt Halík verder en zegt dat wij Christus mogelijk op de verkeerde plekken zoeken. Christus kan volgens hem zo anoniem en in verrassende gestalten naar ons toe komen. Ik moet dan denken aan wat Jezus zegt in Mattheüs 25. Rechtvaardige mensen vragen daar wanneer ze de Heer hebben gezien in de minsten. Zij blijken Christus daadwerkelijk te hebben gediend zonder Hem te herkennen. De spannende vraag is natuurlijk of het cultuurchristendom kan overleven zonder voeding door de bron die God zelf is. Wat betekent de ontkerkelijking van onze cultuur op dit punt voor de langere termijn? Zal het cultuurchristendom zonder een levend kerkelijk christendom uiteindelijk niet verdampen?

Deze column verscheen eerder in verkorte vorm in het Nederlands Dagblad 

Afbeelding: Pixabay